Sociale veiligheid voor iedereen: fiets door virtueel Amsterdam met PRIMED
Loop 's avonds door een tunnel en een man merkt het nauwelijks op. Een vrouw checkt al de donkere hoeken. Mannen en vrouwen beleven de openbare ruimte en veiligheid heel verschillend, net als jong en oud en mensen met verschillende culturele achtergronden. Toch worden straten, pleinen en fietspaden meestal ontworpen alsof iedereen hetzelfde voelt. Het meeste van wat we op een plek voelen gebeurt onbewust, en daardoor is het moeilijk onder woorden te brengen. Traditionele participatie, zoals een inspraakavond op woensdag, bereikt vooral een kleine groep mensen en mist die onbewuste reacties volledig. Het gevolg: plekken die er op papier goed uitzien, maar die mensen mijden zodra het donker wordt. En in Nederland is het gemiddeld 11 uur per dag donker. PRIMED maakt deze verschillen zichtbaar, zodat sociale veiligheid iets wordt wat je kunt meten en ontwerpen, in plaats van iets wat je pas achteraf merkt.
Zo werkt PRIMED
PRIMED (Predictive Immersive Design Tool) plaatst mensen in een realistische virtuele omgeving, bij dag en bij nacht. Terwijl ze zich erdoor bewegen, registreert neurofeedback de momenten waarop ze ontspannen, zich aanspannen of zich onveilig voelen, ook als ze niet kunnen uitleggen waarom. Gaze tracking legt vast waar ze kijken. De resultaten worden vertaald naar heatmaps die je kunt filteren op gender, leeftijd en culturele achtergrond. Zo zie je in één oogopslag waar de aandacht van elke groep naartoe gaat en waar mensen zich op hun gemak voelen. Dat geeft stedenbouwkundigen, ontwikkelaars en gemeenten helder inzicht in welk ontwerp of lichtscenario werkt, voor nieuwe plannen én bestaande plekken. Omdat in VR de omstandigheden voor iedere deelnemer gelijk zijn, zijn de resultaten goed vergelijkbaar. En omdat je geen woorden of ruimtelijk inzicht nodig hebt, kan iedereen van 6 tot 96 meedoen. Op de DDW kun je het zelf ervaren: stap op een echte fiets en fiets door virtueel Amsterdam, in een project met de gemeente Amsterdam.
Van hackathon tot de straat
PRIMED is ontwikkeld door Olifantenpad CS, een samenwerking van een omgevingspsycholoog, ontwerpers van openbare ruimte en verlichting, en experts in burgerparticipatie, VR en neurofeedback. Het idee ontstond tijdens een hackathon en groeide door testen met honderden mensen. In Eindhoven hielp de methode bij de nieuwe lichtscenario's in de binnenstad, waarbij de reacties van vrouwelijke testpersonen doorslaggevend waren. Inmiddels willen meerdere gemeenten ermee aan de slag. Onze ambitie gaat verder dan verlichting: groen, straatmeubilair, bewegwijzering, gevels en routing kun je allemaal testen voordat er één steen gelegd is. Dat voorkomt dure fouten en aanpassingen achteraf, en geeft bewoners een echte stem in het ontwerp van hun eigen leefomgeving. Wij geloven dat de stad van de toekomst niet alleen slim is, maar gebouwd rond hoe mensen zich echt voelen. Slimme steden beginnen met menselijke data.
