Wat als een rivier met je kon praten? Of als mensen over honderden jaren onze sneakers als heilige voorwerpen beschouwen? Voor ontwerper Anab Jain zijn dit geen vreemde gedachten, maar manieren om naar de wereld te kijken, maar dan net anders. Met haar studio Superflux maakt ze mogelijke toekomsten voelbaar. Tijdens Dutch Design Week (DDW) 2026 is ze een van de Beacons. We spreken haar over de kracht van verbeelding, de intelligentie van de natuur en waarom ontwerpers niet altijd meteen met een oplossing hoeven te komen.
Waar kunnen we je van kennen?
‘Misschien van Superflux, de ontwerpstudio die ik in 2009 samen met Jon Ardern oprichtte. We maken mogelijke toekomsten die je kunt zien, voelen en ervaren. Denk aan een Londens appartement waarin bewoners vanwege klimaatverandering voedsel verbouwen in hun woonkamer. Of een rijk gedekte tafel op de Architectuurbiënnale van Venetië, waar niet alleen mensen, maar ook andere diersoorten een plek krijgen.
In Nederland was ons werk eerder te zien tijdens Subject to Change, onze eerste solotentoonstelling bij Droog in Amsterdam in 2022. Daarnaast geef ik al tien jaar leiding aan Design Investigations aan de University of Applied Arts Vienna. Eerder dit jaar verscheen ons boek Designing Questions.’
Waarom wilde je Beacon van DDW worden?
‘De visie en ambitie van DDW inspireren me al lange tijd. Als Beacon kunnen we aandacht vragen voor speculatief en kritisch ontwerp, maar vooral voor verbeeldingskracht.
We leven in een tijd waarin veel beslissingen over onze toekomst al voor ons worden genomen, bijvoorbeeld in bestuurskamers of bij de ontwikkeling van nieuwe technologie. Juist daarom moeten we blijven oefenen in het voorstellen van andere mogelijkheden.
Het is ook een mooie kans om onze ervaringen te delen met jonge ontwerpers en gesprekken op gang te brengen over wat design allemaal kan zijn.’
In Nobody Told Me Rivers Dream laat je een rivier communiceren via AI. Hoe kan technologie ons dichter bij de natuur brengen?
‘Toen ik opgroeide in Gujarat, India, leerde ik dat pauwen luidruchtig en onrustig worden voordat de moesson begint. In Brazilië zijn het bijvoorbeeld brulapen die veranderingen aankondigen. Overal ter wereld bestaan gemeenschappen die zulke signalen uit de natuur kunnen lezen. Veel van ons zijn dat verleerd.
Met Nobody Told Me Rivers Dream draaien we de gebruikelijke rol van AI om. Sensoren langs de Theems registreren vogelgeluiden, het getij en het weer. AI combineert die signalen met lokale kennis en vertaalt ze naar poëtische boodschappen voor voorbijgangers. Niet wij stellen de vragen, maar de rivier zet de AI aan het werk. Dus de rivier prompt AI, en de AI prompt ons.
Tegelijkertijd moeten we kritisch blijven. Technologie kan ons ook van de natuur verwijderen, bijvoorbeeld wanneer kennis alleen wordt verzameld om ervan te profiteren. Daarom vragen we ons steeds af: wie heeft er baat bij, wie heeft toestemming gegeven en wat krijgt de natuur of gemeenschap ervoor terug?
Technologie is voor mij pas echt waardevol als ze uiteindelijk overbodig wordt. Als je eenmaal voelt hoe sterk je verbonden bent met een rivier, heb je geen technologie meer nodig om je eraan te herinneren dat je haar moet beschermen.
Ik heb pas onlangs leren zwemmen en ben nog steeds een beetje bang voor water. Het liefst zou ik ooit in de Theems zwemmen, een rivier die eens als heilig werd beschouwd, net zoals veel rivieren in de streek waar ik zelf opgroeide. Gewoon om de rivier zelf te voelen en te ervaren.’
In Relics of Abundance kijken jullie vanuit de verre toekomst naar onze consumptiemaatschappij. Welk voorwerp vertelt het meest over onze tijd?
‘De sneaker! Voor mij is die misschien wel het ultieme symbool van innovatie en consumptie.
In Relics of Abundance stellen we ons een beschaving voor die ver in de toekomst onze overblijfselen ontdekt. Zij denken dat wij een god aanbaden die De Markt heette. Sneakers worden bewaard als heilige voorwerpen, woonkamers lijken op tempels en geld wordt gezien als een collectieve illusie.
We bedachten zelfs een jaarlijks ritueel waarbij een schoen van 25 kilo lood wordt gegoten, om vervolgens weer te worden omgesmolten. Een verwijzing naar onze voortdurende behoefte aan iets nieuws.
Misschien begrijpen toekomstige generaties niet eens dat schoenen ooit bedoeld waren om op te lopen! We denken graag dat onze samenleving rationeel is, maar van een afstand ziet onze eindeloze cyclus van kopen en weggooien er behoorlijk vreemd uit.
Daartegenover plaatsen we een traditionele kruk van de Tukano, een inheemse gemeenschap uit het Amazonegebied. De waarde daarvan ligt juist in het doorgeven aan volgende generaties. Het contrast roept een belangrijke vraag op: wat willen wij eigenlijk achterlaten? Bergen sneakers en handtassen, of een samenleving die zorgvuldiger omgaat met spullen en materialen?’
Wat wil je de volgende generatie ontwerpers meegeven?
‘Leer om van vragen te houden. De dichter Rainer Maria Rilke schreef ooit aan een jonge dichter dat hij moest proberen de vragen zelf lief te hebben. Dat zou ik jonge ontwerpers ook willen meegeven.
Ik groeide op in een schoolsysteem in India waarin vragen stellen niet werd aangemoedigd. Zeggen dat je iets niet wist, werd gezien als falen. Design heeft hier zijn eigen versie van: we zijn gewend om zo snel mogelijk naar een oplossing te zoeken. Maar blijf gewoon beetje langer bij ‘ik weet het niet’ hangen, ook al voelt dat niet altijd zo comfortabel. Want als de antwoorden die we tot nu toe hebben bedacht ons hebben gebracht waar we nu zijn, moeten we misschien juist betere vragen leren stellen.
Leer van mensen buiten de ontwerpwereld, maar ook van plekken, materialen, rivieren en bergen. En zoek mensen om je heen met wie je samen kunt optrekken, want de vragen die er nu echt toe doen, zijn te groot om alleen te dragen.’
Praat mee met Anab Jain tijdens DDW
Benieuwd naar meer Anab Jain? Neem dan deel tussen het gesprek 'Speculative and futures design: Anab Jain x DDW' tussen Anab Jain met architect en docent Janna Bystrykh over de toekomst van design. Deze vindt plaats op zaterdag 17 oktober van 16:00-17:30 uur in het Van Abbemuseum.
